کتاب «دایره المعارف اساطیر و آیین های باستانی جهان » به مقوله آفرینش اساطیر و اقسام آن می پردازد. نخستین مبحث این کتاب، مقدمه ای براساطیر و آیین های باستانی جهان است و در آن از سوی دانشمندان، زبان شناسان، نژاد شناسان، مردم شناسان و فلاسفه، تعاریفی درباره واژه «اساطیر» ارائه می شود. تعریف آیین، چگونگی به وجود آمدن اسطوره، علل پیدایش آیین ها، اسطوره ها و باورهای ساکنان نواحی مختلف، آیین های باستانی در سرزمین های کهن و دوره های اسطوره ای ساکنان زمین از مباحث دیگری است که در این کتاب مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد.
«ماه و آب»، «رمز پردازی ماه»، «اعتقاد به فتیش و پرستش توتم»، «نمادها و باورهای قوم مایا»، «باورها و نمادهای قوم تاراسک»، «خدایان ودائی هند»، «پرستش جانوران» و «آئین ها و باورهای هند باستان» برخی از سرفصل های موجود در کتاب است.
جلد دوم کتاب، یک کار پژوهشی در مورد تمام اساطیر و آیین های باستانی جهان است که به صورت مصور اساطیر و آیین های باستانی جهان را به زبان فارسی آورده است. در ابتدای کتاب مقدمه ای در مورد آیین ها و اساطیر جهان گفته شده و از زبان اسطوره شناسان به تصویر اساطیر و آیین ها و نقش آن در تمدن بشری پرداخته شده است. و از صفحه ٣٣ به بعد به ترتیب حروف الفبا به معرفی اساطیر و آیین ها پرداخته شده است.
از جمله معروف ترین این اساطیر و آیین ها آورده شده است که می توان به آئارو، آئاس، آئیپتوس، آئتیلا، آئسیموس، آئینیاس، آئوچین، آئو، آئوکوانگ، برهما، بودا، بها گاواتا، تائو، دائو، تانترا، جین، زرتشت، زروان، عیلامی، کنفوسیسو، گرهمه، لاما، ماویا ماکا، مافی و مزدک، ماهایانا، مغان، نیایش، و دایی، هندو، وندیدا، هفت سین، آب، آشور، آشور بانیپال، بین النهرین، سومر، اسطوره توفان در اساطیر عربی، آویسی، چین، مصر، بابل.... اشاره کرد.

غلامرضا معصومی، پژوهشگر و کارشناس آثار تاریخی و باستانی ایران، فروردین ماه سال۱۳۱۷ در جزین -همدان متولد شد. دوران کودکی را تا ۶سالگی در مکتبخانه به آموختن قرآن کریم صرف کرد، ضمن این که کتاب «نساب الصبیان» را خوانده و اشعار آن را حفظ کرده بود. او پس از این دوره وارد دبستان کمال شهر تاریخی همدان شد.
سپس به مدرسه علمیه و دبیرستان سینا رفت و کلاس پنجم را در آنجا گذراند. مدرک دیپلم خود را در سال۱۳۳۴ از دبیرستان دارالفنون تهران گرفت. بلافاصله در کنکور دانشگاه شرکت کرد و در رشته باستانشناسی، حقوق و زبان انگلیسی پذیرفته شد. به دلیل علاقه بسیار به آثار باستانی و بناهای تاریخی، رشته باستانشناسی را انتخاب کرد و مشغول تحصیل شد.
او تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی در سال۱۳۳۸ به پایان رساند و در اداره هنرهای زیبای وقت استخدام شد و در این هنگام مدرک کارشناسیارشد خود را در رشته باستانشناسی گرفت. در این اداره با سفر به مناطق مختلف ایران با تحقیق درباره فرهنگها و سنتهای مردم هر منطقه، پژوهشی در حوزه مردمشناسی و فولکلور انجام داد. حاصل این فعالیتها و سفرها چاپ مقالههایی در اینباره در مجلههای دانشمند دنیای علم و بررسیهای تاریخی بود، که بعدها در خارج از ایران این پژوهشها را زیر نظر دکتر صادقکیا، استاد زبان پهلوی دانشگاه تهران، درباره گویشهای مردم کامل کرد. معصومی مدرک دکترای افتخاری خود را از یکی از دانشگاههای خارج از کشور دریافت کرده است.